Συνέντευξη του Αλέξανδρου Βαμβούκου για την πρωτότυπη μετάφραση «Κεκλεισμένων των Θυρών» του Σαρτρ – Aποκλειστικά στο Lifebeat.gr

0

Ο Αλέξανδρος Βαμβούκος είναι ο ορισμός του «λόγιου ανθρώπου». Βαθιά καλλιεργημένος, ευγενής, σε μαγνητίζει με τον ήρεμο τρόπο ομιλίας του και τα υπέροχα ελληνικά του – μια από τις πολλές γλώσσες που μιλάει όπως  αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά και ισπανικά!

Ηθοποιός –μεταξύ άλλων σπούδασε στο ξακουστή σχολή του Philippe Gaulier στο Παρίσι–, τραγουδιστής με δίπλωμα μονωδίας, βοηθός σκηνοθέτη σε παραγωγές του Εθνικού και όχι μόνο, σκηνοθέτης, μεταφραστής και επιμελητής κειμένων, ο πολυσχιδής αυτός άνθρωπος και καλλιτέχνης με την αυθεντική έννοια του όρου, παραχώρησε αποκλειστικά  στο Lifebeat.gr μια συνέντευξη με αφορμή την πρωτότυπη μετάφραση του έργου του Ζαν-Πωλ Σαρτρ «Κεκλεισμένων των Θυρών» που ζωντανεύει επί σκηνής στο Θέατρο Π.Κ. σε σκηνοθεσία Μαργαρίτας Αμαραντίδη.

Κύριε Βαμβούκο, εμπλέκεστε με την τέχνη του θεάτρου σε πολλά επίπεδα. Ηθοποιός, τραγουδιστής , σκηνοθέτης, μεταφραστής. Πείτε μας πως ξεκίνησε η ενασχόληση σας με το Θέατρο και αν μπορείτε να ξεχωρίσετε κάποια από τις ιδιότητες σας. Αν υπάρχει κάποια προτίμηση ή αν αγαπάτε εξίσου όλους τους τομείς.

Η πρώτη μου επαφή με το θέατρο έγινε στο πλαίσιο της εκπαίδευσης. Θυμάμαι ακόμα έντονα μια εικόνα από την πρώτη παράσταση στην οποία συμμετείχα στο νηπιαγωγείο του Γαλλικού Ινστιτούτου στη Θεσσαλονίκη… Ξέρετε, όλα τα παιδιά αγαπούν το παιχνίδι, και συνεπώς και το θεατρικό παιχνίδι. Τώρα, για ποιον λόγο κάποια παιδιά συνεχίζουν να το κάνουν και επιθυμούν να το κάνουν για μια ζωή, υπάρχουν πιο αρμόδιοι να απαντήσουν… ίσως θέλουν να παραμείνουν παιδιά και αρνούνται να μεγαλώσουν, δεν ξέρω. Πάντως το θέατρο είναι σπουδαίο μέσο για την ανάπτυξη όχι μόνο του παιδιού αλλά και του ενήλικα, και αυτό το βλέπω ανάγλυφα στα εργαστήρια που εμψυχώνω στο Γαλλικό Ινστιτούτο με ενήλικες και εφήβους.

Σε μικρή ηλικία επίσης ξεκίνησα τη μουσική, πιάνο, φλογέρα, θεωρητικά, ενασχόληση που συνεχίζει πολύ σοβαρά και τώρα, με το λυρικό τραγούδι. Μουσική και θέατρο είναι μέσα μου άρρηκτα δεμένα. Έχω παίξει μουσική και έχω τραγουδήσει σε πάμπολλες παραστάσεις, με πιο πρόσφατη, και πολύ αγαπημένη, το Χειμωνιάτικο ταξίδι του Σταμάτη Πολενάκη στο Θέατρο Τέχνης. Η μουσική επένδυση ήταν λίντερ του Σούμπερτ τα οποία είχα μεγάλη χαρά να ερμηνεύω, πραγματικά μεγάλη χαρά

Από την παράσταση «Χειμωνιάτικο ταξίδι» του Σταμάτη Πολενάκη (τραγούδι Αλέξανδρος Βαμβούκος, πιάνο Ανδρέας Μερτζέλος), σκην. Αθηνά Στούρνα, Θέατρο Τέχνης – Φρυνίχου

Η μετάφραση είναι η νεότερη αγάπη και ως τέτοια με διεγείρει πιο έντονα. Ιδεατά πάντως θα ήθελα να μπορώ να εναλλάσσω ρόλους μπροστά και πίσω από τα φώτα της σκηνής, όταν αυτό είναι χρήσιμο ή βγαίνει πηγαίο. Το μείζον είναι μια διαδικασία και ένα αποτέλεσμα που να σε γεμίζει χαρά, και σένα και το κοινό, να επιδρά πάνω σου, να αφήνει ένα μικρό έστω στίγμα. Εμένα με στενοχωρεί ειλικρινά όταν τα πράγματα που βλέπω δεν επιδρούν πάνω μου, δεν με αγγίζουν, όταν περνούν ξυστά και δεν ακουμπούν.

 Έχετε συνεργαστεί με μεγάλα ονόματα σκηνοθετών ως δραματουργός και βοηθός σκηνοθέτη. Από αυτές τις συνεργασίες ποια ξεχωρίζετε;

Είχα την τύχη να συνεργαστώ με μερικούς υπέροχους ανθρώπους που ήταν και υπέροχοι σκηνοθέτες. Δε θέλω να κουράσω με λεπτομέρειες, αναλύσεις και συναισθηματισμούς – δεν μπορώ όμως να μην αναφέρω, με σειρά συνεργασιών, τον Ludovic Lagarde, της Comedie de Reims, για την ηρεμία με την οποία δουλεύει και την καθαρότητα της δουλειάς του, τον Bruce Myers, τον σοφό και γηραιό πλέον συνεργάτη του Πίτερ Μπρουκ, για την ανθρωπιά, την ανοιχτοσύνη και τη ζωτικότητά του, και τον Γιάννη Χουβαρδά, για τη διαύγεια του καλλιτεχνικού του οράματος και την προσήλωση στο έργο του. Τον εκτιμώ βαθιά, και δεν μπορώ να μην ομολογήσω τις σπουδαίες εμπειρίες που αποκόμισα δουλεύοντας μαζί του στον Ριχάρδο Γ’ και στην Όπερα την πεντάρας πέρυσι.

Πώς προέκυψε η ιδιότητα σας ως μεταφραστή;

Η γλώσσα με γοήτευε από μικρό, η ιστορία της, οι ομοιότητες και οι διαφορές ανάμεσα στις γλώσσες, οι ετυμολογίες. Στο σχολείο είχαμε έναν όμιλο για τη γλώσσα – δεν θα ξεχάσω ποτέ τη μαγεία όταν άκουσα την προέλευση λέξεων, όπως καγκελάριος, αιθεροβάμων, γαλαξίας.

Το πρώτο έργο που μετέφρασα και που πρόσφατα κυκλοφόρησε, Η δημιουργία του κόσμου και άλλες υποθέσεις του Άρθουρ Μίλερ, το γνώριζα και το αγαπούσα από παλιά. Σαν παιχνίδι σκέφτηκα να το αποδώσω στα ελληνικά, και σιγά σιγά αυτή η σκέψη μορφοποιήθηκε σοβαρά ώσπου αποφάσισα να το μεταφράσω. Με αυτό ασχολήθηκα άλλωστε στη διπλωματική μου εργασία για το μεταπτυχιακό στις θεατρικές σπουδές. Η Αθηνά Σοκόλη, των ομώνυμων εκδόσεων, το διάβασε, της άρεσε, και έτσι ανέλαβε την έκδοση της πρώτης μου μετάφρασης, που συνοδεύεται μάλιστα από μια επιλογή εικαστικών έργων της Ξανθίππης Χόιπελ.


Πώς νιώσατε ακούγοντας να ζωντανεύει για πρώτη φορά  η μετάφραση σας «Κεκλεισμένων των Θυρών»; Σας δυσκόλεψε το κείμενο του Σαρτρ;

Πράγματι, το Κεκλεισμένων των θυρών είναι το πρώτο μου μεταφρασμένο κείμενο που παρουσιάζεται επί σκηνής, και είμαι πολύ χαρούμενος για αυτό. Και βαθιά ικανοποιημένος, καθώς μάλιστα πρόκειται για ένα έργο-σταθμό της δραματουργίας του 20ού αιώνα, που έχει γνωρίσει περισσότερες της μίας μεταφράσεις.

Κάθε κείμενο έχει τις δυσκολίες του, τις παγίδες του, ακόμα και το απλούστερο. Μόλις νιώσεις ασφαλής, είσαι έτοιμος να κάνεις το μεγάλο λάθος, την απίθανη παρανόηση, να θεωρήσεις ότι το κατέχεις το κείμενο, ότι το έχεις υπό έλεγχο. Όταν μάλιστα έχουμε να κάνουμε με θεατρικά κείμενα, όπου το ζητούμενο είναι –πέραν του ίδιου του κειμένου και του νοήματός του– η παραστασιμότητα αυτού, τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο σύνθετα: ο ήχος και ο ρυθμός γίνονται ακόμη πιο σημαντικά στοιχεία, και η ευθύνη που νιώθω ότι φέρω ως διάμεσος είναι μεγαλύτερη, γιατί από τις επιλογές μου μπορεί να βρεθούν εκτεθειμένοι οι ηθοποιοί.

Βέβαια, δίνω τον ίδιο χρόνο, τον ίδιο κόπο, την ίδια αγάπη και φροντίδα ανεξαρτήτως κειμένου ή συγγραφέα. Είμαι εξ ορισμού σχολαστικός με τις λέξεις, τις φράσεις, τις δομές, ενίοτε μέχρι υπερβολής. Αν, ας πούμε, νομίζετε ότι ο Άρθουρ Μίλερ ήταν ευκολότερος, θα σας απαντήσω αρνητικά.

Από την παράσταση «Κεκλεισμένων των Θυρών» του Σαρτρ.

Θεωρείτε απαραίτητο να γίνονται καινούργιες μεταφράσεις;

Καλώς ή κακώς είναι αναπόφευκτο. Οι μεταφράσεις είναι προϊόν της εποχής τους. Όπως εξελίσσονται όλα, εξελίσσεται και η γλώσσα. Ακόμη και η πιο όμορφη ή πιστή μετάφραση κάποια στιγμή θα δείχνει την πατίνα του χρόνου. Και ξέρετε, δεν αλλάζει μόνο η γλώσσα, αλλάζει και η άποψη του εκάστοτε πολιτισμικού περιβάλλοντος για το τι είναι και πώς θα πρέπει να γίνεται μια μετάφραση. Επιπλέον, στο θέατρο, όπου έχουμε και τη ζωντανή σχέση της συνεργασίας μεταξύ των καλλιτεχνών, μπορεί μια νέα μετάφραση να αποτελέσει κινητήρια δύναμη για την παράσταση.

Πώς ήταν η συνεργασία σας με τους συντελεστές της παράστασης «Κεκλεισμένων των Θυρών», τους ηθοποιούς και τη σκηνοθέτιδα Μαργαρίτα Αμαραντίδη;

Είναι μεγάλο πλεονέκτημα να έχεις δίπλα σου συνεργάτες με τους οποίους να δοκιμάζεις και να συζητάς τη δουλειά σου, παρά τους φόβους και τις δυσκολίες που μπορεί να προκύψουν στο πλαίσιο της εκάστοτε συνεργασίας. Η σχέση μας εξελίχθηκε χωρίς προβλήματα σε όλα τα επίπεδα – και πρέπει να σας πω ότι οι χρόνοι αποπεράτωσης της μετάφρασης και των προβών ήταν απίστευτα πιεσμένοι… Αλλά κι εγώ από την πλευρά μου, γνωρίζοντας τι σημαίνει θεατρική δημιουργία, εμπιστεύτηκα το κείμενο στην ομάδα και τους άφησα ελεύθερους, χωρίς προσπάθεια επηρεασμού της δημιουργικής διαδικασίας.

Χάρη στη Μαργαρίτα, με την οποία γνωριζόμαστε από παλιά και έχουμε συνεργαστεί ξανά με διάφορες αφορμές, γνώρισα τρεις ταλαντούχους νέους ηθοποιούς –εξαιρετική εξάλλου η διανομή!–, που μου προσέφεραν τη χαρά να ζωντανέψουν το κείμενό μου. Τολμώ και λέω “το κείμενό μου”, γιατί, παρότι βεβαίως το έργο είναι του Σαρτρ, η μετάφραση έχει μια αυτοτέλεια, και έτσι για ό,τι ακούγεται στη σκηνή θεωρώ ότι ευθύνεται και εκτίθεται πρώτα ο μεταφραστής.

Από αριστερά προς δεξιά: Αλέξανδρος Βαμβούκος (μεταφραστής), Απόστολος Χατζής(Γκαρσέν), Gautier Βελισσάρης (πρωτότυπη μουσική), Μαργαρίτα Αμαραντίδη (σκηνοθεσία, σκηνικά, κοστούμια), Βαλίσια Βύζα (Ινές), Αλέξανδρος Ζωγραφάκης (δραματουργική επιμέλεια, βοηθός σκηνοθέτη), Έλενα Θωμοπούλου (Εστέλ), Χάρης Καναβός (παραγωγός)

Πού σας βρίσκουμε αυτόν τον καιρό και ποια τα μελλοντικά σας σχέδια.

Με τον Νίκο τον Χατζόπουλο συνεργαζόμαστε στο πολύ ενδιαφέρον εγχείρημα του Εθνικού Θεάτρου Συνέβη στην Ελλάδα, μια σειρά παραστάσεων για την ελληνική ιστορία με βάση ντοκουμέντα (αρχεία, εφημερίδες, απομνημονεύματα) και λογοτεχνικά κείμενα της εκάστοτε εποχής. Με τον Νίκο γνωριστήκαμε στη Δυτική αποβάθρα. Είναι ένας άνθρωπος με ευρυμάθεια, ανεπιτήδευτος, εξαίρετος μεταφραστής επίσης, και γρήγορα ανέπτυξα προς αυτόν αισθήματα θαυμασμού και σεβασμού. Ήδη έχουμε παρουσιάσει τις παραστάσεις Έλληνες και Φιλέλληνες, Συμπτώματα Κατοχής, και Από τους Βαλκανικούς στη Μικρασία, ενώ ετοιμάζονται πυρετωδώς οι παραστάσεις για τη Βαυαροκρατία και για τα δάνεια. Το πρότζεκτ πλαισιώνουν και στηρίζουν μια μεγάλη ομάδα νέων επιστημόνων που οργανώνουν τη βιβλιογραφική έρευνα, το φιλτράρισμα του υλικού και τη συγγραφή των κειμένων, υπό την επίβλεψη του καθηγητή Πλάτωνα Μαυρομούστακου.

από την παράσταση «Συμπτώματα Κατοχής» (Θανάσης Δήμου, Νίκος Χατζόπουλος), «Συνέβη στην Ελλάδα», επιμέλεια-σκηνοθεσία Νίκος Χατζόπουλος-Εθνικό Θέατρο

Παράλληλα διευθύνω τα γαλλόφωνα θεατρικά εργαστήρια στο Γαλλικό Ινστιτούτο για ενήλικες και εφήβους, ενώ τον Μάιο επιστρέφω στη σκηνή με παλιούς φίλους και συνεργάτες της “Ομάδας Τέχνης Ασυλία” σε ένα σύγχρονο νεοελληνικό έργο που έγραψε ο Ηλίας Γραμματικός και το οποίο συσκηνοθετεί με τη Λέτα Αμπαζή. Με αφορμή την υποστήριξη μιας διδακτορικής διατριβής για το ένδυμα, Το τελευταίο ρούχο διατρέχει τον χρόνο και προβληματίζεται για την κοινωνική θέση της γυναίκας σε συνάρτηση με την ιστορική εξέλιξη του ενδύματος. Θα είναι συγχρόνως μια παράσταση ανάλαφρη και σοβαρή, ένας συνδυασμός που πάντα με γοητεύει.

Επίσης έχω δύο συνέδρια μες στην άνοιξη και πολλά άρρητα σχέδια, ιδέες και ελπίδες…

Ευχαριστούμε πολύ και ευχόμαστε να εκπληρωθούν όλα τα σχέδια σας τα ρητά και τα άρρητα…

Κι εγώ ευχαριστώ!

Ιnfo παράστασης «Κεκλεισμένων των Θυρών Συντελεστές

Μετάφραση: Αλέξανδρος Βαμβούκος
Σκηνοθεσία, Σκηνικά, Κοστούμια: Μαργαρίτα Αμαραντίδη
Πρωτότυπη Μουσική: Gautier
Δραματουργική Επιμέλεια, Βοηθός Σκηνοθέτη: Αλέξανδρος Ζωγραφάκης
Σχεδιασμός Φωτισμών: Βασίλης Κλωτσοτήρας
Γραφιστικός Σχεδιασμός, Φωτογραφία Αφίσας: Κάτια Δέδε
Φωτογραφίες, Βίντεο: Παναγιώτης Σιμόπουλος
Ηθοποιοί
Γκαρσέν: Απόστολος Χατζής
Ινές: Βαλίσια Βύζα
Εστέλ: Έλενα Θωμοπούλου
Νεαρός (φωνή off): Γκωτιέ Βελισσάρης
Παραστάσεις:
Κάθε Σάββατο 21:30 & Κυριακή 18:30Διάρκεια: 90 λεπτά
Τιμές εισιτηρίων:
Γενική είσοδος: 12 ευρώ
Μειωμένες τιμές: 10 ευρώ & 8 ευρώ
Θέατρο ΠΚ
Κασομούλη 30 & Ρενέ Πυώ 2, Τ.Κ. 11744,
Νέος Κόσμος, Αθήνα Τηλ.: +30 210 9011677
Μετρό: Στάση Νέος Κόσμος
Τραμ: Στάση Νέος Κόσμος
Λεωφορείο: 024 – Στάση Κασομούλη
Κοινοποίηση

Γραψτε ενα σχολιο