Γοτθικό Σύμπαν ‘In love with the dark In Cinema’ Μέρος 1o – της Ελπίδας Παναγιωτίδου

0

«ΠΙΣΤΕΥΩ ΣΤΗΝ ΣΙΩΠΗΛΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΊΩΝ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ» Γκιγιέρμο Ντελ Τόρο.

Το 1764 εκδίδεται στην Αγγλία Το Κάστρο του Οτράντο, του Οράτιου Γουόλπολ, και η λογοτεχνία αποκτά την πρώτη της γοτθική ιστορία. Ένα μείγμα ρομαντικών και υπερφυσικών στοιχείων, με την πλοκή να εκτυλίσσεται στα σκοτάδια ενός μεσαιωνικού κάστρου. Στις μέρες μας το βιβλίο έχει αποκτήσει ιστορική αξία καθώς επηρρέασε λογοτέχνες όπως τους Ανν Ράντκλιφ Ο Ιταλός, Μάθιου Λιουίς Ο Καλόγερος, Μαίρη Σέλλευ Φρανκενστάιν και φυσικά Μπραμ Στόκερ Δράκουλας. Όλα τα παραπάνω μυθιστορήματα έχουν συντελέσει στη διαμόρφωση της γοτθικής κουλτούρας, εμπνεύσει σύγχρονους λογοτέχνες και δανείσει άπειρα στυλιστικά και αισθητικά στοιχεία στον κινηματογράφο. Τα δύο τελευταία (Φρανκεστάιν και Δράκουλας) έχουν μεταφερθεί αναρίθμητες φορές στην μεγάλη οθόνη. Το γοτθικό μυθιστόρημα είναι δημοφιλές εδώ και σχεδόν τρείς αιώνες. Η επιβεβλημένη ανθρώπινη ανάγκη κατανόησης για το άγνωστο, το υπερφυσικό, την ζωή, τον θάνατο και την αντιμετώπιση των πιο σκοτεινών φόβων είναι ισχυρό κίνητρο για την κατανάλωση αυτού του είδους της λογοτεχνίας αλλά και ταινιών. Από την κλασσική ταινία τρόμου του Φ.Μουρνάου Nosferatu 1922 έως το ατμοσφαιρικό γοτθικό ρομάντζο Crimson Peak 2015 του Γκιγιέρμο Ντελ Τόρο, το κινηματογραφικό κοινό έλκεται από την «σκοτεινή καρδιά των ταινιών» (the dark heart of film, BFI).

“LISTEN TO THEM, THE CHILDREN OF THE NIGHT. WHAT MUSIC THEY MAKE!” Μπραμ Στόκερ, Ντράκουλα.

Είναι περίπλοκο να προσδιοριστεί με ακρίβεια το «γοτθικό» είδος στον κινηματογράφο. Υπάρχουν ταινίες με γοτθικούς χαρακτήρες και πλοκή, εικόνες και αισθητικό στύλ, αλλά δεν υπάρχει οριοθετημένο ή αποδεδειγμένο είδος. Ο κινηματογράφος είναι δημιούργημα του εικοστού αιώνα, δανείστηκε στοιχεία από τη γοτθική λογοτεχνία και καθιέρωσε μια σειρά από υπο-είδη και ρέυματα όπως : ταινίες τρόμου (γνωστές ως Hammer Horror), Εξπρεσσιονιστικές, film noir, σκοτεινό ρομάντζο, γοτθική επιστημονική φαντασία και τις διαδεδομένες ταινίες βαμπίρ. Η θεαματική ιδιομορφία των παραπάνω κατηγοριών ταινιών, να οπτικοποιούν τους βαθύτερους ανθρώπινους φόβους και να τους μετατρέπουν σε «κρυφή κάθαρση», είναι το κύριο συστατικό. Γιατί στα μάτια του κοινού το τερατώδες, το διχασμένο «εγώ», το απέθαντο βαμπίρ, οι δεσποσύνες σε κίνδυνο μέσα σε ένα σκοτεινό διάδρομο, ο υπερ-φυσικός έρωτας και ο τρελός επιστήμονας ασκούν τέτοια έλξη; Η απάντηση αντλείται μέσα από την επιστήμη της ψυχολογίας και την θεωρία του Φρόυντ για το «Ανοίκειο» (The Uncanny, δοκίμιο του 1919). Ο Φρόυντ γράφει «Το Ανοίκειο, το παραξένισμα, η ανησυχητική αίσθηση για κάτι απειλητικά ξένο με το οποίο ξαφνικά βρισκόμαστε αντιμέτωποι π.χ. ένας τόπος, ένα μνημείο, ένας σωσίας, η μοναξιά, το σκοτάδι κλπ. προκαλείται από το Οικείο που απωθήθηκε ή ξεπεράστηκε κι επιστρέφει, αυτή τη φορά μεταμορφωμένο στο αντίθετό του». Ως έννοια συναντάται συχνά στην Τέχνη του Κινηματογράφου και δεν ταυτίζεται με το Ανοικείο στην πραγματική ζωή. Κατά τον Φρόυντ, το Ανοίκειο στην Τέχνη αγκαλιάζει στην ολότητά της την εμπειρία του Ανοίκειου της ζωής και την ξεπερνά. Το Ανοίκειο του απωθημένου και το Ανοίκειο του αρχαϊκότερου και ξεπερασμένου επιστρέφοντας στην Τέχνη γνωρίζουν μια βαθύτατη μεταμόρφωση. Ό,τι είναι ανοίκειο στη ζωή δεν είναι ανοίκειο και στην Τέχνη κι αντίστροφα. Η Τέχνη ανιχνεύει δυνατότητες που δεν έχουν ακόμα πραγματωθεί στη ζωή. Η παραπάνω ανάλυση βρίσκει απόλυτη εφαρμογή στις ταινίες με γοτθικά στοιχεία, στη θεματική, την αφηγηματική δομή και στο στυλιζάρισμα τους. Ιστορίες που ατλούν στοιχεία από το Κάστρο του Οτράντο(Πορφυρός Λόφος, 2015) και της θεωρίας του Ανοίκειου, τις συναντάμε είτε ως εποχής είτε ως σύγχρονες (Λυκόφως, 2008).

Γοτθικό Σύμπαν ‘In love with the dark IN CINEMA’ Μέρος 1o - της Ελπίδας Παναγιωτίδου
Ιδιαίτερα αναγνωρίσιμη είναι η mise en scène (κοστούμια, φωτισμός, σκηνικό περιβάλλον,ερμηνείες): παλιά σκοτεινά οικήματα, μεγαλειώδη κάστρα, μπουντρούμια, νεκροταφεία και μυστικά περάσματα. Η δράση εκτυλίσσεται συνήθως σε ομιχλώδη και απομονωμένη τοποθεσία, οι φιγούρες κινούνται στις σκιές, παραμορφωμένες, υποφωτισμένες, κάτω από το μοναδικό φως του φεγγαριού. Οι χαρακτήρες και τα θέματα είναι ένα κράμα Βικτωριανών και Ρομαντικών λογοτεχνικών στοιχείων όπως : γυναίκες υπό την απειλή ενός υπερφυσικού πλάσματος με ρομαντικά αισθήματα, όπου μέσα του μάχεται το καλό και το κακό, καταπιεσμένο σεξουαλισμό, μελοδραματικοί ήρωες, φαντάσματα που γυρεύουν εκδίκηση ή απόδοση δικαιοσύνης, σωσίες, μάγοι και τα πλάσματα της νύχτας

“THEY WATCH US DINE ON EMPTY PLATES AND DRINK FROM EMPTY GLASSES”, Συνέντευξη με Έναν Βρικόλακα 1994, Νιλ Τζόρνταν.

Καθοριστικό ρόλο για τον ορισμό του γοτθικού στον κινηματογράφο τo Nosferatu του Μουρνάου. Ιστορικά θεωρείται ως η πρώτη πλήρης μεταφορά του βαμπίρ στη μεγάλη οθόνη, με κληρονόμους τα Bram Stoker’s Dracula (1992) του Φράνσις Φορντ Κόπολα, Τα Παιδιά της Νύχτας (1987) του Τζόελ Σουμάχερ, Συνέντευξη με Έναν Βρικόλακα (1994), του Νιλ Τζόρνταν και Blade (1998) του Στίβεν Νόρινγκτον. Ελάχιστα παραδείγματα συγκριτικά με το πλήθος ταινιών βαμπίρ και τις άπειρες παραλλαγές στην παγκόσμια φιλμογραφία. Πιθανότατα κανένας άλλος χαρακτήρας, αυτός του «Δράκουλα», δεν έχει μεταφερθεί στον κινηματογράφο σε τόσες πολλές μορφές και δεν έχει βαδίσει χέρι-χέρι με την εξέλιξη του μέσου του σελιλόιντ. Αρχικά η γκροτέσκα φιγούρα του Κόμη Όρλοκ του Μουρνάου : μυτερά αυτιά, γαμψά νύχια, δόντια τρωκτικού. Όπου εμφανίζεται τον ακολουθεί η απόλυτη φθορά και η πανούκλα. Ένα ξεκάθαρο φαλλικό σύμβολο, ψιλόλιγνος και φαλακρός, που σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του συνθέτει την μεγαλύτερη απειλή για τον άνθρωπο. Τη ζωώδη μορφή του Όρλοκ θα αντικαταστήσει ο Dracula (1931) με τον Μπέλα Λουγκόζι στον ομώνυμο ρόλο. Ο εκλεπτυσμένος Κόμης των Καρπαθίων, με την γοητευτική Ευρωπαϊκή προφορά και την χαρακτηριστική μαύρη κάπα.

Γοτθικό Σύμπαν ‘In love with the dark IN CINEMA’ Μέρος 1o - της Ελπίδας Παναγιωτίδου
Η περσόνα του Κόμη Δράκουλα εξελίχθηκε από τον «Πρίγκιπα του Τρόμου» Κρίστοφερ Λί. Πρωτο-υποδύθηκε τον Dracula το 1958 και άλλες εννέα φορές για τις επόμενες τρεις δεκαετίες. Με την εμβληματική του φιγούρα και την απαλλαγμένη από ξενική προφορά φωνή του εισήγαγε το στοιχείο της αποπλάνησης δημιουργώντας έναν από τους πιο γοητευτικούς χαρακτήρες του Δράκουλα.

Το πιο καταραμένο πλάσμα από όλα, ο Δράκουλας που αναζητά την εξιλέωση, ο λιγότερο αιμοδιψής, είναι αυτός του Κόπολα Bram Stoker’s Dracula (1992)– η πιο πιστή μεταφορά του βιβλίου του Στόκερ στον κινηματογράφο. Ο Γκάρι Όλντμαν ερμηνεύει τον Κόμη ως Μάρτυρα στο βωμό του έρωτα και εδραιώνει τον τραγικό βρικόλακα που συναντάμε σε μελλοντικές ταινίες του είδους.

Γοτθικό Σύμπαν ‘In love with the dark IN CINEMA’ Μέρος 1o - της Ελπίδας Παναγιωτίδου
Η αναγνωρίση πως οι πράξεις του καθοδηγούνται από την αιώνια αναζήτηση της μοναδικής του αγάπης, της Μίνα, τον καθιστά στα μάτια του κοινού λιγότερο «τέρας» και περισσότερο ανθρώπινο. Η ιδιαιτερότητα του έγκειται στη πολυμόρφικότητα του: ο μοναχικός υπεραιοωνόβιος έγκλειστος του κάστρου, ο ερωτευμένος τζέντλεμαν που σαγηνεύει την Μίνα, ο αποκρουστικός τερατόλυκος, ο αυθεντικός Βλαντ που αποκήρυξε η Εκκλησία και έκτοτε «διέσχισε ωκεανούς χρόνου» για να βρει την αγάπη του.

Το 1994 ακολουθεί η κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου της Αν Ράις, Συνέντευξη με Έναν Βρικόλακα, από τον Νιλ Τζόρνταν. Το μυθιστόρημα κατείχε ήδη σημαντική θέση στη σύγχρονη γοτθική λογοτεχνία και είχε εκδοθεί το 1976. Το πρώτο της σειράς Τα Χρονικά του Βρικόλακα, που εισήγαγε έναν ηρωικό χαρακτήρα, τον Λούι Ντε Πόντε Ντε Λυκ (Μπράντ Πίτ), επαναπροσδιορίζοντας τον μύθο του Βαμπίρ στο αναγνωστικό και κινηματογραφικό κοινό.

Γοτθικό Σύμπαν ‘In love with the dark IN CINEMA’ Μέρος 1o - της Ελπίδας Παναγιωτίδου
Ο Λούι, ως βρικόλακας, παλεύει να διατηρήσει ανέπαφη την ανθρωπιά του, αντιτίθεται στην παρόρμηση να τρέφεται με ανθρώπινο αίμα, αρνείται να σκοτώσει και ικανοποιεί τη δίψα του αποκλειστικά με ζώα. Κατακλύζεται από συναισθήματα, αμφιβολίες και ψυχολογικές μεταπτώσεις όπως κάθε άνθρωπος, με τι διαφορά ότι τα βιώνει στην αιωνιότητα. Η παρουσία του σχεδόν αγγελική, κομψή και εκλεπτυσμένη, μετατρέποντας τον βαμπιρισμό στα μάτια του δημοσιογράφου(Κρίστιαν Σλέιτερ) ως ιδεατό- στο τέλος της συνέντευξης ζητά από τον Λούι να τον μετατρέψει σε βαμπίρ. Σύντομα του δίνεται η ευκαιρία από τον δημιουργό του Λούι, τον σαγηνευτικό Λεστάτ(Τομ Κρούζ).

Το πιο σημαντικό επίτευγμα της Συνέντευξη με Έναν Βρικόλακα είναι η αντικατάσταση των καθιερωμένων οπτικών συμβόλων (σκόρδα, σταυρούς και ξύλινους πασσάλους), που κατέκλυζαν τις μέχρι τότε ταινίες του είδους, με την εδραίωση του κινηματογραφικού βαμπίρ ως ένα πλάσμα που βιώνει μια αυξημένη βιολογική και αισθησιακή κατάσταση.

To be continued…

Κοινοποίηση

Γραψτε ενα σχολιο